Leiden en Brabant wisselen ervaringen uit over biodiversiteit

Een stad en een provincie en allebei ervaringen met NME-arrangementen. Reden genoeg om de ervaringen uit te wisselen en kennis te delen, vonden ze in Leiden en Brabant. Leiden is al jaren bezig met biodiversiteit en heeft met Lekker Groen in en om Leiden veel bereikt, onder meer met het arrangement Groene schoolpleinen. In Brabant vindt eind juni de oogstbijeenkomst plaats van het succesvolle arrangement Brabantse Parels van Biodiversiteit.

Zowel in Leiden als in Brabant begon het klein en groeide een activiteit uit tot een groot bereik en veel enthousiasme. Dat enthousiasme werd volop gedeeld tijdens de uitwisseldag, die werd afgesloten met een fietstocht langs geslaagde Leidse projecten.
Vanuit het programmabureau NME was Tarsy Lössbroek aanwezig, die enthousiast was over deze spontane kennisuitwisseling. Hij kondigde aan in de loop van het jaar praktijk-leerkringen met hetzelfde doel te willen starten.
,,Er lopen allerlei arrangementen, lokaal en regionaal en heel verschillend. Het zijn kraamkamers van nieuwe ideeën en samenwerkingspartners. In Leiden kun je leren van wat er in Brabant gebeurt. En we moeten het er met elkaar over hebben hoe we NME kunnen inzetten als belangrijk instrument voor een duurzame samenleving. Hoe we inspelen op maatschappelijke trends en ontwikkelingen. En hoe je gesprekspartner kunt worden van bestuurders,'' zei hij.
,,Een arrangement is nooit afgerond. Het beoogt te ontdekken - het liefst met meer partners - dat de samenwerking zo goed bevalt dat partijen samen blijven werken aan doelen rondom NME. Het gaat ons om de continuïteit en de verankering,'' was zijn boodschap.

Maatschappelijk speelveld
 ,,Biodiversiteit heeft een veel breder belang dan het in stand houden van de soorten. Steeds meer ontdekken we dat je met ecologische doelen maar een bepaald deel van de samenleving bereikt,'' vertelde Lössbroek. ,,Daarom proberen we biodiversiteit in een breder maatschappelijk speelveld te laten zien. Denk aan gezondheid, welzijn, klimaat. Er is een scoop aan thema's, die omgezet kunnen worden naar arrangementen. Dan wordt de positie van NME veel sterker. En bestuurders zien dat NME gekoppeld aan een brede functie belangrijk is.'' Hij verwees naar de Brabantse Parels, waarmee mooie resultaten zijn bereikt. ,,Die verdienen navolging.''
Wim Ruis van IVN Brabant gaf een beeld van wat er in Brabant speelde. In de provincie was een groot aanbod van verschillende activiteiten op het gebied van biodiversiteit. En tegelijkertijd speelde elke activiteit op een eigen eilandje. Ruis meldde zich met een 'parel' bij het programmabureau NME, maar werd teruggestuurd met de opdracht om bruggen te slaan tussen al die losse educatieve activiteiten. ,,Maar ook een slag slaan naar de verankering bij bestuurders en eindgebruikers. En om niet alleen de groen uitgeslagen mensen bereiken,'' blikte hij terug.

Van peuter tot student
 Dat lijkt gelukt. Uiteindelijk zijn er vijftig opgedeeld in zes thema's en is een groot aantal samenwerkingsverbanden op gang gekomen. In het primair onderwijs werden parels bij elkaar gezet om te bespreken hoe het aanbod aansluit op de vraag van de scholen en de behoefte van de bestuurders. Nu zijn er vijf ambassadeurs in scholennetwerken en komen er vooral vragen van scholen die voorheen nooit van zich lieten horen. Het zou mooi zijn als na het aflopen van de financiering alle betrokken gemeenten het project adopteren, aldus Ruis.
Verder zijn met drie koepelorganisaties van kinderopvang afspraken gemaakt om natuurbeleving op te nemen in het educatieve programma, waarmee 25.000 kinderen én hun ouders worden bereikt. De vraag kwam in dit geval uit de kinderopvang zelf. Elke locatie heeft nu een eigen coach -45 natuurtalenten- die de activiteiten organiseert. In maart 2011 was de aftrap.
Ook in het voortgezet- en beroepsonderwijs hebben bestaande parels aansluiting gezocht bij specifieke scholen en hen opdrachten laten uitvoeren. Dat heeft veel ideeën opgeleverd. Met beleidsmakers en docenten is gekeken hoe biodiversiteit binnen scholen kan worden verankerd. Dat heeft geleid tot een project rond het thema voeding (educatief en eetbaar groen), dat nu wordt uitgewerkt door studenten en docenten van de Fontys Hogeschool. Gemeenten krijgen straks een kant en klaar aanbod om bij middelbare scholen een tuin aan te laten leggen volgens de gedachten van de permacultuur; een zelfvoorziend mini-ecosysteem. Leerlingen van groenopleidingen leggen de tuinen aan, studenten van Fontys maken per school de lesmodules.

Bio-walking
Op het gebied van recreatie en biodiversiteit is gewerkt aan de inrichting van 'recreatiepoorten' en wordt met het nieuwe 'bio-walking' aangehaakt op de gezondheidsnetwerken rond beweging en voeding. Ook met het thema voeding is aansluiting gezocht bij de retailers en boeren. En met de groene handdrukken worden burgers in buurten en wijken gestimuleerd om een groene omgeving te creëren. Daarbij wordt structureel samengewerkt met woningcorporaties en wijkorganisaties.
,,We hebben mooie resultaten bereikt en gaan nu oogsten,'' aldus Ruis. Het blijft volgens hem spannend hoe het arrangement een vervolg krijgt. ,,De NME-sector zit toch nog redelijk op een eiland en trekt de schutting omhoog, zeker nu de bezuinigingen voor de deur staan zie je dat een ieder zich terugtrekt op de eigen projecten. NME'ers zien nog niet altijd het belang in van een arrangement.''
Dankzij de provincie Brabant komt er een vervolg op Countdown 2010 met een provinciale taskforce en het instrument educatie erbij. In juni is er een bijeenkomst voor alle Brabantse wethouders en eind van die maand een oogstbijeenkomst. Driekwart van de gemeenten in Brabant heeft in 2010 overigens een ambassadeurssoort voor de biodiversiteit gekozen; van een modderkruiper tot een grote gele kwikstaart. Ruis: ,,Dat geeft smoel aan biodiversiteit.''

Groene beweging
Ook in Leiden leidde een klein project tot de groene beweging die inmiddels op gang is gekomen en waarin elke dag wel iets gebeurt. In 2008 zijn twee medewerkers van de regionale milieudienst MDWH en de gemeente Leiden begonnen met droomavonden met bewoners over hoe de omgeving er in 2030 uit zou moeten zien. Dat leidde direct tot de uitvoering van allerlei laagdrempelige projecten, zoals Leidse zaaidagen, guerrillagardening, een wilgenschip in de gracht, een blotevoetenpad in een speeltuin in de stad, eetbare balkons, een fotoproject voor scholieren, een eendenkooi.
Via een nieuwsbrief werd iedereen op de hoogte gehouden en na een conferentie in Naturalis werden achttien projecten geadopteerd door gemeenten en andere belanghebbenden.
Uiteindelijk hebben de droomavonden geresulteerd in een Visie Biodiversiteit met ruim vijftig projecten én een uitvoeringsprogramma. ,,Sommige projecten zijn opgepakt door de gemeente, maar ook veel door particulieren en andere partijen,'' vertelt Mirte van Daalen, gemeentelijk beleidsmedewerker stadsnatuur en groen.
,,Nu wordt gewerkt aan biodiversiteitsroutes door de stad, met biodiversiteitspunten; plekken waar iets gebeurt op het gebied van groen. Je kunt het zien als een spinnenweb dat dient als een verbindend concept,'' licht ze toe. ,,Bij de projecten wordt uitgegaan van de gebruiksfunctie van mensen. Een groen schoolplein bijvoorbeeld of een voor de buurt toegankelijke tuin bij een verzorgingshuis. In een groen bedrijventerrein kun je water opvangen, maar het is ook gezonder voor de werknemers.''
Leiden kent vanaf 2009 ook het Groen Idee-café, waar elke twee weken Leidenaren bijeen komen en elkaar helpen met de uitvoering van projecten. ,,Elke keer zijn er weer andere bezoekers.''

Grote stappen
In het Jaar van de biodiversiteit zijn grote stappen gemaakt met opnieuw een conferentie in Naturalis, en onder meer stadssafari's, lezingen, een biodiversiteitsmarkt, drijvende tuinen, een hutspottuin, een insectenhotel gebouwd tijdens een maatschappelijke stage, een biodiversiteitswedstrijd Wilde Weelde, Leiden goes nuts (planten van notenbomen). Ook ging een arrangement rond groene schoolpleinen van start. Daarnaast liepen er onderzoeken in opdracht van VROM en de GGD. En momenteel draait er een pilot van het ministerie EL&I met het Centrum voor jeugd en Gezin voor peuter- en kleutergroepen en groen onder de noemer Lekker Buiten.
Van Daalen: ,,Op kracht van de ideeën is tot nu toe het geld toegestroomd, vanuit onder meer de provincie, gemeente, het Fonds 1818, het programmabureau. Nu onderzoeken we of we het Lekker Groen in en om Leiden kunnen opschalen naar Holland Rijnland met het arrangement Samen Duurzaam. Er is in Leiden enthousiasme in overvloed voor biodiversiteit, alleen zijn we nog niet zeker van verdere financiering.''

Nuttig
De deelnemers uit Leiden en Brabant zijn zeer tevreden over de Uitwisseldag. ,,Ik vond het heel nuttig om van elkaar te leren en ervaringen uit te wisselen, klein en groot,'' zei Wim Ruis na afloop. ,,Er zijn ideeën opgedaan, nuttige contacten gelegd en matches gemaakt,'' aldus Mirte van Daalen. ,,Dat maakt het makkelijker om elkaar te vinden.'' Ook staat er een tegenbezoek in Brabant gepland.